فلج مغزی

فلج مغزی (CP) گروهی از اختلالات است که بر توانایی فرد برای حرکت و حفظ تعادل و وضعیت بدن تأثیر می گذارد. این شایع‌ ترین ناتوانی حرکتی در دوران کودکی است که بر کنترل عضلات، هماهنگی، رفلکس‌ها و گاهی اوقات حتی گفتار و احساسات تأثیر می‌ گذارد.

این وضعیت پیشرونده نیست، یعنی با گذشت زمان بدتر نمی شود. با این حال، اثرات سی پی می تواند از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت باشد. 

علل و عوامل خطر

CP از آسیب یا رشد غیر طبیعی در مغز در حال رشد ناشی می شود. این آسیب می تواند در مراحل مختلف رخ دهد:

قبل از تولد (CP مادرزادی): این اکثر (85-90٪) موارد CP را تشکیل می دهد. علل بالقوه عبارتند از:

  • ناهنجاری های ژنتیکی: برخی جهش های ژنی می توانند رشد مغز را مختل کنند.
  • ناهنجاری های مادرزادی مغز: ساختارهای مغز ممکن است در طول رشد جنین به درستی شکل نگیرد.
  • عفونت های مادر: عفونت هایی مانند سرخجه یا سیتومگالوویروس در دوران بارداری می تواند به مغز در حال رشد آسیب برساند.
  • آسیب جنین: مسائلی مانند جدا شدن جفت (جفت شدن جفت از دیواره رحم) یا کمبود اکسیژن در دوران بارداری می تواند به مغز آسیب برساند.

در حین زایمان (سی پی پری ناتال): این امر کمتر شایع است و می تواند به دلیل عوارض حین زایمان، مانند کمبود اکسیژن یا خونریزی در مغز ایجاد شود.

اوایل نوزادی (CP اکتسابی): آسیب در ماه اول پس از تولد می تواند به دلیل عفونت هایی مانند مننژیت یا آسیب های سر باشد.

توجه به این نکته مهم است که در بسیاری از موارد، علت دقیق فلج مغزی ناشناخته باقی مانده است. با این حال، برخی از عوامل می توانند خطر ابتلا به CP را در کودک افزایش دهند، از جمله:

  • تولد زودرس: نوزادانی که قبل از 37 هفتگی متولد می شوند در معرض خطر بیشتری هستند.
  • وزن کم هنگام تولد: نوزادان با وزن کمتر از 5.5 پوند بیشتر مستعد ابتلا هستند.
  • چند قلوزایی: دوقلوها، سه قلوها و … خطر کمی بالاتر دارند.

انواع فلج مغزی

CP بر اساس نوع و شدت مشکلات حرکتی طبقه بندی می شود:

  • CP اسپاستیک: این شایع ترین نوع است که با ماهیچه های سفت و رفلکس های اغراق آمیز مشخص می شود.
  • آتتوید CP: حرکات غیر ارادی و انقباضی از ویژگی های این نوع است.
  • آتاکسیک CP: مشکلات تعادل و هماهنگی برجسته هستند و راه رفتن را ناپایدار می کنند.
  • CP مختلط: ترکیبی از انواع فوق می تواند وجود داشته باشد.

علائم خاص سی پی بسته به نوع و شدت آن متفاوت است، اما برخی از علائم رایج عبارتند از:

  • ضعف یا سفتی عضلانی
  • مشکل در حرکت، هماهنگی و تعادل
  • رفلکس های غیر طبیعی
  • لرزش
  • مشکلات گفتاری
  • مشکل در بلع
  • تشنج
  • مشکلات بینایی یا شنوایی
  • ناتوانی های یادگیری

تشخیص CP معمولاً شامل یک فرآیند چند مرحله ای است:

  • سابقه پزشکی: پزشکان در مورد تاریخچه تولد کودک، نقاط عطف رشد و علائم مشاهده شده سوال خواهند کرد.
  • معاینه فیزیکی: یک معاینه فیزیکی کامل تون عضلانی، رفلکس ها، الگوهای حرکتی و رشد کلی را ارزیابی می کند.
  • تست های تصویربرداری: ام آر آی یا سی تی اسکن می تواند به تجسم هرگونه ناهنجاری مغزی کمک کند.

هیچ آزمایش واحدی برای CP وجود ندارد و تشخیص ممکن است زمان ببرد زیرا برخی از علائم ممکن است در اوایل دوران نوزادی آشکار نشوند. مداخله زودهنگام بسیار مهم است، بنابراین پزشکان ممکن است بر اساس تأخیر در رشد به CP مشکوک شوند و حتی قبل از تشخیص قطعی، درمان را شروع کنند.

درمان و مدیریت فلج مغزی

در حالی که هیچ درمانی برای CP وجود ندارد، گزینه های درمانی مختلفی با هدف بهبود عملکرد، استقلال و رفاه کلی کودک وجود دارد. این شامل:

فیزیوتراپی: ماهیچه ها را تقویت می کند، هماهنگی را بهبود می بخشد و مهارت های حرکتی را افزایش می دهد.
کاردرمانی: متخصص کاردرمانی مهارت های زندگی روزمره مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن و مراقبت از خود را آموزش می دهد.
گفتار درمانی: به مهارت های ارتباطی و مشکلات بلع کمک می کند.
داروها: شل کننده های عضلانی می توانند به مدیریت سفتی کمک کنند و در صورت بروز تشنج ممکن است به داروهای ضد تشنج نیاز باشد.
وسایل کمکی: بریس ها، واکرها، ویلچرها و وسایل کمکی ارتباطی می توانند تحرک و استقلال را بهبود بخشند.
جراحی: در برخی موارد، ممکن است جراحی برای بهبود تون عضلانی، افزایش طول تاندون ها یا کاهش اسپاستیسیتی توصیه شود.

متخصصان ما در مرکز توانبخشی چاوان در مجیدیه خدمات تخصصی توانبخشی فلج مغزی از جمله کاردرمانی و گفتاردرمانی را برای کودکان و بزرگسالان مبتلا به این عارضه مغزی ارائه می دهند.

فهرست